Zo maak je pragmatisch gebruik van TOGAF

TOGAF® (The Open Group Architecture Framework) is een van de meest gebruikte frameworks voor enterprise-architectuur ter wereld. TOGAF ondersteunt organisaties bij het gestructureerd doorvoeren van complexe veranderingen in de business, IT, en andere gebieden. Ook in agile omgevingen biedt TOGAF echte meerwaarde, mits je het slim en pragmatisch inzet. Zoals met de meeste frameworks: de sleutel zit niet in het framework zelf, maar in de manier van toepassen.

In deze blog, geschreven door Jan Schoonderbeek in maart 2026, lees je hoe je TOGAF optimaal benut, welke keuzes het meeste impact maken en hoe je het framework effectief toepast in moderne, agile organisaties.

Jan Schoonderbeek is specialist in enterprise architectuur en helpt organisaties hun architectuurvolwassenheid te vergroten door coaching, training en consultancy. Hij richt zich op het versterken van architecten en teams, met expertise in o.a. TOGAF, ArchiMate en EA capability improvement.

Wat is TOGAF?

TOGAF staat voor The Open Group Architecture Framework. Het is een raamwerk dat organisaties helpt bij het ontwikkelen, beheren en implementeren van enterprise-architectuur. De kern van TOGAF is de Architecture Development Method (ADM). Dit is een generiek ontwerpmodel waarmee je de gevraagde verandering kunt vangen in een hoog-over ontwerp: de architectuur. De ADM beschrijft in tien fasen alle benodigde activiteiten, van de ontwikkeling van de verandervisie tot de implementatie van de architectuur.

TOGAF wordt wereldwijd ingezet door grote en middelgrote organisaties als gemeenschappelijke taal voor architectuurbeslissingen. Het framework is sinds 2022 beschikbaar als TOGAF 10^th edition, alhoewel de vorige versie TOGAF 9 nog steeds breed gebruikt wordt.

TOGAF 9 vs. TOGAF 10^th edition: wat is het verschil?

De basis van TOGAF 9 en TOGAF 10^th edition is grotendeels hetzelfde. Het verschil zit in de insteek en het gebruiksgemak. TOGAF 10^th edition omvat alle fundamentele inhoud van TOGAF 9, maar heeft daarnaast ondersteuning voor (onder meer):

• Praktische toepassing.
• Inzet van verschillende architectuurrollen.
• Samenwerking in agile en digitale omgevingen.
• Modulariteit, je hoeft niet het hele framework te gebruiken.

Ook hier geldt: het succes hangt niet af van de versie, maar van hoe je het gebruikt.

Tip 1: Gebruik TOGAF als toolkit, niet als stappenplan

Veel organisaties proberen TOGAF volledig en letterlijk toe te passen. Dat leidt vaak tot vertraging, overbodige documentatie en beperkte impact. Een pragmatischer aanpak: behandel TOGAF als een algemene verzameling van good practices.

TOGAF is meer een toolkit dan een receptenboek. Kies de onderdelen die waarde toevoegen in jouw specifieke situatie. Dat betekent:

• Werk de activiteiten in alle ADM-fasen uit tot het volwassenheidsniveau van de eigen organisatie, en niet verder.
• Gebruik alleen deliverables die direct voldoende waarde toevoegen (bewaar de andere deliverables voor wanneer de organisatie volwassener is).
• Pas het framework aan op je context.

TOGAF is ontworpen om aanpasbaar te zijn. Juist door die ruimte te benutten, blijft het framework werkbaar in agile en dynamische omgevingen. Meer achtergrond hierover vind je bij Van Haren over de TOGAF-methode.

Tip 2: Zet modellen in als middel voor besluitvorming

Een architectuurmodel heeft de meeste waarde als het helpt bij besluitvorming. De krachtigste architecten gebruiken modellen dan ook om platen (“views”) te maken als gespreksmiddel, en niet als eindproduct. Zo blijft architectuur nauw verbonden met de business en levert het direct toegevoegde waarde. Wat doen architecten die hierin uitblinken?

1. Zij gebruiken TOGAF selectief, dus alleen de technieken en deliverables die relevant zijn.
2. Zij zetten views in als middel om gesprekken te voeren, niet als eindproduct.
3. Zij verbinden architectuur expliciet aan businessdoelstellingen en strategische keuzes.
4. Zij werken iteratief, met kleine bruikbare architectuurproducten in plaats van grote documenten.

Dit geldt net zo goed voor modelleertalen zoals ArchiMate: een taal is een communicatiemiddel, geen doel op zich.

Is TOGAF nog relevant in 2026?

Absoluut, en juist nu meer dan ooit. TOGAF blijft waardevol als:

• Kader voor structuur en governance in complexe organisaties
• Gemeenschappelijke taal tussen business, IT en management
• Basis voor architectuurcertificering en professionele geloofwaardigheid

In veel organisaties wordt TOGAF gecombineerd met agile of lean werkwijzen. De architectuur verschaft daarbij kaders (“guardrails“) voor de agile/lean implementatie. De relevantie zit dus niet in het framework zelf, maar in hoe flexibel en pragmatisch je het inzet.

Wat betekent dit voor jouw rol als enterprise-architect?

De rol van de enterprise-architect verschuift zichtbaar: van modelleren naar sturen. Waar de nadruk voorheen lag op het uitwerken van architectuurdocumentatie, ligt die nu steeds meer op het verschaffen van inzicht, het begeleiden van besluitvorming, en het creëren van richting.

Dat betekent in de praktijk:

• Minder focus op brede modellen, meer op de juiste vragen stellen.
• Minder beschrijver van systemen, meer verbinder tussen business, IT en stakeholders.
• Architectuur als beweging: niet als eindproduct, maar als middel om verandering mogelijk te maken.

De architect wordt daarmee steeds meer een ondersteuner van de beslissers, en minder een leverancier van documentatie.

Zo vertaal je TOGAF naar concrete resultaten

Veel architecten kennen TOGAF goed en hebben daarmee al een sterke basis. De echte winst zit in de vertaling naar de eigen organisatiecontext en dat is precies waar training en ervaring het verschil maken. Elke organisatie werkt anders: agile, hybride of meer traditioneel. Zo pak je het aan:

1. Kies bewust welke TOGAF-onderdelen je gebruikt
2. Sluit aan op bestaande werkwijzen (agile, hybride of traditioneel)
3. Vermijd onnodige complexiteit
4. Maak de waarde van architectuur zichtbaar voor stakeholders

Juist dat vermogen om TOGAF pragmatisch en situationeel in te zetten, bepaalt uiteindelijk of architectuur daadwerkelijk waarde toevoegt.

Wil je TOGAF beter leren toepassen?

Wil je leren hoe je TOGAF pragmatisch inzet in jouw organisatie? Bekijk dan de TOGAF Foundation en Practitioner cursus bij Vijfhart.

Hier leer je niet alleen de theorie, maar vooral hoe je TOGAF gebruikt om daadwerkelijk impact te maken in agile én traditionele omgevingen.

Vijfhart, klopt voor jou!

Veelgestelde vragen over TOGAF